Της Μελίς Μάλκο
Πολιτικού Μηχανικού | Founder B-Hydrogen | Women in Green Hydrogen
Η ενεργειακή μετάβαση ως ευκαιρία επιστροφής ανθρώπινου κεφαλαίου
Για περισσότερα από δέκα χρόνια, η Ελλάδα αντιμετώπισε μία από τις
σημαντικότερες προκλήσεις της σύγχρονης οικονομικής της ιστορίας: τη φυγή ενός
μεγάλου αριθμού νέων επιστημόνων προς το εξωτερικό. Το φαινόμενο του brain
drain δεν αποτέλεσε μόνο δημογραφική απώλεια, αλλά και απώλεια τεχνογνωσίας,
καινοτομίας και παραγωγικής δυναμικής.
Μηχανικοί, ερευνητές, επιστήμονες της ενέργειας, της τεχνολογίας και των φυσικών
επιστημών αναζήτησαν σε άλλες χώρες το επαγγελματικό περιβάλλον που θα τους
επέτρεπε να αξιοποιήσουν τις γνώσεις τους και να συμμετέχουν σε έργα υψηλής
τεχνολογίας.
Σήμερα, η παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση δημιουργεί μια διαφορετική
πραγματικότητα. Η ανάπτυξη νέων ενεργειακών τεχνολογιών, και ιδιαίτερα του
πράσινου υδρογόνου, δεν αφορά μόνο την παραγωγή καθαρής ενέργειας. Αφορά τη
δημιουργία ενός νέου παραγωγικού οικοσυστήματος που απαιτεί ανθρώπους με
εξειδικευμένες γνώσεις, τεχνική κατάρτιση και ικανότητα καινοτομίας.
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική ευκαιρία: να μετατρέψει το brain
drain σε brain gain, αξιοποιώντας την ενεργειακή μετάβαση ως εργαλείο επιστροφής
επιστημόνων και δημιουργίας νέων δυνατοτήτων ανάπτυξης.
Το πράσινο υδρογόνο πέρα από μια ενεργειακή τεχνολογία
Το πράσινο υδρογόνο αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής
στρατηγικής για την απανθρακοποίηση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσα από το
REPowerEU και την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για το Υδρογόνο, έχει θέσει φιλόδοξους
στόχους για την ανάπτυξη παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου, δημιουργώντας μια
νέα αγορά που θα επηρεάσει τη βιομηχανία, τις μεταφορές και το ενεργειακό
σύστημα.
Ωστόσο, η πραγματική αξία του υδρογόνου δεν βρίσκεται μόνο στην τεχνολογία της
ηλεκτρόλυσης. Βρίσκεται στο οικοσύστημα που δημιουργείται γύρω από αυτή.
Η ανάπτυξη έργων υδρογόνου απαιτεί:
• μηχανικούς σχεδιασμού και κατασκευής ενεργειακών υποδομών
• ειδικούς σε συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
• επιστήμονες σε θέματα αποθήκευσης και διαχείρισης ενέργειας
• ειδικούς σε περιβαλλοντική αδειοδότηση και ESG
• ερευνητές και στελέχη με διεθνή προσανατολισμό
Αυτό σημαίνει ότι η οικονομία του υδρογόνου μπορεί να λειτουργήσει ως
πολλαπλασιαστής γνώσης και απασχόλησης.
Δεν δημιουργεί μόνο ενεργειακές εγκαταστάσεις. Δημιουργεί νέες αλυσίδες αξίας.
Η ελληνική περιφέρεια ως πυρήνας της νέας ενεργειακής ανάπτυξης
Η ενεργειακή μετάβαση δίνει μια μοναδική δυνατότητα στην ελληνική περιφέρεια να
αποκτήσει νέο αναπτυξιακό ρόλο.
Για δεκαετίες, η ανάπτυξη ήταν συγκεντρωμένη κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η
νέα ενεργειακή οικονομία όμως λειτουργεί διαφορετικά. Οι περιοχές με υψηλό
δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, διαθέσιμες εκτάσεις, ενεργειακές
υποδομές και βιομηχανική δραστηριότητα μπορούν να αποτελέσουν κέντρα
καινοτομίας.
Η Δυτική Μακεδονία, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η Θεσσαλία και άλλες
περιοχές της χώρας μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στη νέα ενεργειακή
πραγματικότητα.
Η ανάπτυξη έργων πράσινου υδρογόνου, μονάδων αποθήκευσης ενέργειας και
εφαρμογών καθαρής τεχνολογίας μπορεί να δημιουργήσει:
• νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης
• συνεργασίες μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρήσεων
• ευκαιρίες για νέες startups
• κίνητρα επιστροφής νέων επιστημόνων
• νέες μορφές τοπικής ανάπτυξης.
Η περιφέρεια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως χώρος εγκατάστασης
ενεργειακών έργων. Πρέπει να γίνει χώρος παραγωγής γνώσης, τεχνολογίας και
καινοτομίας.
Η πρόκληση είναι η δημιουργία οικοσυστήματος
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι χώρες που θα πρωταγωνιστήσουν στην οικονομία
του υδρογόνου δεν θα είναι απαραίτητα μόνο αυτές που διαθέτουν τους
περισσότερους ενεργειακούς πόρους.
Θα είναι αυτές που θα καταφέρουν να δημιουργήσουν ολοκληρωμένα
οικοσυστήματα γύρω από την τεχνολογία.
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό επιστημονικό δυναμικό, ενεργειακά πλεονεκτήματα και
στρατηγική θέση. Αυτό που απαιτείται είναι η σύνδεση αυτών των πλεονεκτημάτων
με ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο.
Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να αποτελέσει το σημείο συνάντησης μεταξύ
επιστήμης, επιχειρηματικότητας και περιφερειακής ανάπτυξης.
Η νέα γενιά μηχανικών και επιστημόνων στην καρδιά της ενεργειακής μετάβασης
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ανθρώπινο δυναμικό με
γνώσεις, όραμα και ικανότητα να μετατρέψει τις τεχνολογικές εξελίξεις σε
πραγματικές λύσεις.
Η επόμενη δεκαετία θα απαιτήσει μια νέα γενιά επαγγελματιών που θα μπορούν να
συνδυάσουν διαφορετικά επιστημονικά πεδία: μηχανική, ενέργεια, περιβάλλον,
ψηφιακές τεχνολογίες, οικονομία και βιώσιμη ανάπτυξη.
Το πράσινο υδρογόνο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός κλάδου όπου η
διεπιστημονικότητα είναι απαραίτητη. Ένα έργο παραγωγής ανανεώσιμου
υδρογόνου δεν αφορά μόνο έναν ηλεκτρολύτη και μια μονάδα ΑΠΕ. Περιλαμβάνει
μελέτες υποδομών, ενεργειακή διαχείριση, περιβαλλοντική αδειοδότηση, ανάλυση
κύκλου ζωής, θέματα ασφάλειας, χρηματοοικονομική αξιολόγηση και συμμόρφωση
με τα ευρωπαϊκά πρότυπα βιωσιμότητας.
Αυτό δημιουργεί ένα νέο πεδίο ευκαιριών για τους Έλληνες επιστήμονες.
Η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό ανθρώπινο κεφάλαιο, το οποίο για χρόνια
αναπτύχθηκε σε πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, αλλά συχνά αξιοποιήθηκε
σε αγορές του εξωτερικού. Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να αποτελέσει το σημείο
καμπής ώστε αυτή η γνώση να επιστρέψει και να συμβάλει στην ανάπτυξη της χώρας.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η επιστροφή ανθρώπων. Είναι η δημιουργία ενός
περιβάλλοντος που θα τους επιτρέψει να καινοτομήσουν.
Η γυναικεία παρουσία στην ενέργεια και στις τεχνολογίες του μέλλοντος
Η νέα ενεργειακή εποχή δημιουργεί επίσης μια σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση
της συμμετοχής των γυναικών στους τομείς STEM, στην επιστήμη, στην τεχνολογία
και στη μηχανική.
Παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, οι γυναίκες εξακολουθούν να
υποεκπροσωπούνται σε αρκετούς τεχνικούς και ενεργειακούς κλάδους. Η μετάβαση
προς μια πράσινη οικονομία δίνει τη δυνατότητα να δημιουργηθεί ένα πιο
συμπεριληπτικό μοντέλο ανάπτυξης, όπου η διαφορετικότητα στη σκέψη και η
συμμετοχή περισσότερων ανθρώπων στην καινοτομία αποτελούν πλεονέκτημα.
Η παρουσία γυναικών μηχανικών, ερευνητριών και επιχειρηματιών στην ενεργειακή
μετάβαση δεν είναι μόνο ζήτημα ισότητας. Είναι ζήτημα αξιοποίησης του συνόλου
του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού.
Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερα πρότυπα νέων επιστημόνων που θα αποδεικνύουν
ότι η καινοτομία, η επιχειρηματικότητα και η υψηλή τεχνολογία μπορούν να
αναπτυχθούν και εντός της χώρας.
Η Θράκη και η ελληνική περιφέρεια ως μέρος της νέας ενεργειακής γεωγραφίας
Η συζήτηση για την ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στα
μεγάλα ενεργειακά κέντρα της χώρας.
Η ελληνική περιφέρεια έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει ενεργό συμμετέχοντα στη
νέα ενεργειακή οικονομία.
Περιοχές όπως η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη μπορούν να αξιοποιήσουν τα
συγκριτικά τους πλεονεκτήματα: τη γεωγραφική θέση, την εγγύτητα σε ενεργειακούς
διαδρόμους, το ανθρώπινο δυναμικό, τα πανεπιστημιακά ιδρύματα και τις
δυνατότητες ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αποκέντρωσης της
ανάπτυξης.
Δεν πρέπει η νέα οικονομία της ενέργειας να δημιουργηθεί μόνο γύρω από τα μεγάλα
αστικά κέντρα. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για περιοχές που
αντιμετώπισαν στο παρελθόν δημογραφικές και οικονομικές προκλήσεις.
Η δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων, ερευνητικών συνεργασιών, εκπαιδευτικών
προγραμμάτων και νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων μπορεί να μετατρέψει την
περιφέρεια σε χώρο δημιουργίας και όχι απλώς σε χώρο εγκατάστασης υποδομών.
Από την παραγωγή ενέργειας στην παραγωγή γνώσης
Το μεγαλύτερο στοίχημα για την Ελλάδα δεν είναι μόνο να παράγει περισσότερη
καθαρή ενέργεια. Είναι να παράγει περισσότερη γνώση γύρω από αυτή.
Οι χώρες που θα ηγηθούν στην οικονομία του υδρογόνου δεν θα είναι μόνο εκείνες
που διαθέτουν μεγάλες ποσότητες ανανεώσιμης ενέργειας. Θα είναι εκείνες που θα
δημιουργήσουν οικοσυστήματα έρευνας, εκπαίδευσης, βιομηχανικής παραγωγής και
καινοτομίας.
Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, συνδέοντας:
• τα πανεπιστήμια με την αγορά
• την έρευνα με την επιχειρηματικότητα
• την περιφέρεια με τις διεθνείς ενεργειακές εξελίξεις
Το πράσινο υδρογόνο μπορεί να αποτελέσει έναν από τους κλάδους όπου η Ελλάδα
δεν θα ακολουθήσει απλώς τις εξελίξεις, αλλά θα συμμετέχει στη διαμόρφωσή τους.
Το πραγματικό στοίχημα είναι οι άνθρωποι
Η ενεργειακή μετάβαση συχνά παρουσιάζεται μέσα από αριθμούς: μεγαβάτ
ανανεώσιμης ισχύος, επενδύσεις, υποδομές και στόχους εκπομπών. Πίσω όμως από
κάθε ενεργειακό έργο υπάρχουν άνθρωποι.Υπάρχουν μηχανικοί που σχεδιάζουν,
επιστήμονες που ερευνούν, επιχειρηματίες που επενδύουν και νέοι που αναζητούν ένα
μέλλον με προοπτική.Το πέρασμα από το Brain Drain στο Green Gain δεν θα
πραγματοποιηθεί αυτόματα. Χρειάζεται στρατηγική, επενδύσεις στη γνώση και ένα
περιβάλλον που επιτρέπει στους ανθρώπους να δημιουργούν.Η ενεργειακή μετάβαση
μπορεί να γίνει η μεγάλη ευκαιρία της Ελλάδας όχι μόνο να αλλάξει τον τρόπο με τον
οποίο παράγει ενέργεια, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιεί το ανθρώπινο
δυναμικό της.
Συμπέρασμα
Το πράσινο υδρογόνο δεν είναι απλώς μια τεχνολογία του μέλλοντος. Είναι μια
ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε το παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Μπορεί να
συνδέσει την ενεργειακή ασφάλεια με την καινοτομία, την περιφερειακή ανάπτυξη με
την επιστροφή επιστημόνων και την πράσινη μετάβαση με μια νέα εποχή ευκαιριών.
Η Ελλάδα διαθέτει τις προϋποθέσεις: φυσικούς πόρους, γεωγραφική θέση και
ανθρώπους με υψηλή κατάρτιση. Το επόμενο βήμα είναι να δημιουργήσει τις συνθήκες
ώστε αυτό το δυναμικό να παραμείνει, να επιστρέψει και να δημιουργήσει εντός της
ελληνικής επικράτειας. Γιατί η μεγαλύτερη επένδυση στην ενεργειακή μετάβαση δεν
είναι μόνο οι υποδομές. Είναι οι άνθρωποι που θα τις σχεδιάσουν, θα τις αναπτύξουν
και θα οδηγήσουν την Ελλάδα στη νέα εποχή της καθαρής ενέργειας.
